Tứ Phủ là gì, ý nghĩa về Tam phủ, Tứ phủ và MV Hoàng Thùy Linh



 Tìm hiểu khái niệm Tứ Phủ là gì trong tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam cũng như bài hát MV Tứ Phủ của nữ ca sĩ Hoàng Thùy Linh. Thuật ngữ Tứ Phủ, Tam Phủ chắc chắn sẽ khá xa lạ với phần lớn mọi người, vì nó xuất phát từ tín ngưỡng, tôn giáo. Chính vì thế mà chúng ta cần tìm hiểu kỹ để biết thêm một khái niệm, dù không tin nhưng sẽ rất thú vị cho cuộc sống.

Tứ Phủ là gì, ý nghĩa về Tam phủ, Tứ phủ và MV Hoàng Thùy Linh

I. Tứ Phủ là gì?

Tìm hiểu Tam phủ, Tứ Phủ là gì? Từ lúc hình thành tín ngưỡng Tứ Phủ, màu đỏ trở thành biểu tượng của Thiên Phủ, màu xanh lá cây tượng trưng cho Nhạc Phủ như màu của rừng xanh.

1. Khái niệm Tam Phủ

Trước  hết khi nói về thế giới, người ta có thể phân chia ra làm bốn miền khác nhau , bao gồm ” Thiên ( Trời ) . Địa ( Đất- Vùng đồng bằng ) , Thủy 9 Vùng sông nước ). Tương ứng với những miền này đều có các chư vị thần linh, cai quản . ” Phủ ” ở đây có thể hiểu nơi làm việc của các quan – chư vị thần linh của ba miền trên

Như vậy Tam phủ bao gồm :

  •  Thiên phủ : Bao gồm các vị thần linh cai quan bầu rời, làm chủ các quyền năng mây, mưa, gió bão , sấm chớp
  • Địa phủ : Bao gồm các vị thần linh quản lý vùng đất đai, là nguồn gốc cho mọi sự sống
  • Thủy phủ : Bao gồm các chứ vị thần linh trị vì các miền sông nước, giúp ích cho nghề trồng nước và ngư nghiệp

Màu sắc đại diện cho Tam phủ

Để đại diện cho tam phủ, trước đây người ta sử dụng các màu sắc sau :

  • THiên phủ ( màu xanh giống màu xanh của trời )
  • Địa phủ : Màu vàng , giống với mầu vàng của đất
  • Thoải phủ: Màu trắng , giống với màu trắng của nước

2. Tứ phủ là gì? 

Quay ngược lại vợi lịch sử sự phát triển của tín ngưỡng Tam phu thì khái niệm tam phủ có trước, khái niệm Tứ phủ có sau . Vào thời kỳ đầu của tín ngưỡng Tam phủ thì người ta quan niệm tam phủ 3 miền Thiên , Địa , Thoải như đã nói ở trên, lúc bấy giờ khái niệm nhạc phủ chưa có

Khái niệm Nhạc phủ được ra đời gắn liền câu chuyện Mẫu thượng Ngàn hiển linh giúp vua Lê Thái Tổ trong trận đánh Xương Giang , Chi Lăng . Câu chuyện dã sử tương truyền về một đàn đom đóm kết đèn dẫn đường trong đêm Lê Thái Tổ hành quân đánh traanh Xương Giang, Chi Lăng giết chết Liễu Thăng . Khi ca khúc khải hoàn , ban thưởng công lộc cho tướng sĩ , sắc phong cho các vị linh thần âm phù xã tắc. Lê Thái Tổ không quên hình ảnh đàn đom đóm kết đèn dẫn đường > Nhà Vua mộng thấy một quản chưởng mặc áo trắng nói rằng ” Ta là quản chưởng sơn lâm , Ta biến thành đom đóm dẫn đường cho nhà Vua giết giặc ” . Vua Lê Thái Tổ đã sắc phong bà là ” Nhạc Phủ Lê Mại Đại Vương hiệu Viết Bạch Anh Chưởng Lâm Công Chúa ” từ đó nhạc Phủ ra đời chính thức hình thành Tứ Phủ

Lúc này Tứ phủ bao gồm :

 Thiên phủ ” Gồm các vị thần linh cai quản bầu trời , làm chủ các quyền mây mưa gió bão , sấm chớp
 Nhạc phủ bao gồm vị thần linh trông coi miền rừng núi , ban phát của cải cho chúng sinh
– Thủy Phủ : Gồm các vị thần linh trị vì các miền sông nước, giúp ích cho nghề trồng lúa nước và ngư nghiệp
– Địa phủ : bao gồm các vị thần linh vùng đất đai , là nguồn gốc cho mọi sự sống

Màu sắc đại diện cho Tứ Phủ ?

Từ lúc hình thành tín ngưỡng Tứ Phủ, màu đỏ trở thành biểu tượng của Thiên Phủ, màu xanh lá cây tượng trưng cho Nhạc Phủ như màu của rừng xanh. Vì vậy mà màu sắc đại diện của Tứ Phủ có sự thay đổi như sau

– Thiên phủ  : Màu đỏ , tương ứng với vị trí số một
– Địa phủ : Màu vàng , giống với màu vàng của đất
– Thoải phủ : Màu trắng , giống với màu trắng của nước
– Nhạc Phủ : Màu : Xanh , giống với màu xanh lá cây

Tứ phủ công đồng hay Tứ phủ là một khái niệm có quan hệ biện chứng mật thiết với tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam. Tứ phủ bao gồm:

  • Thiên phủ (miền trời): mẫu đệ nhất (mẫu Thượng Thiên) cai quản bầu trời, làm chủ các quyền năng mây mưa, gió bão, sấm chớp.
  • Nhạc phủ (miền rừng núi): mẫu đệ nhị (mẫu Thượng Ngàn) trông coi miền rừng núi, ban phát của cải cho chúng sinh.
  • Thuỷ phủ (miền sông nước): mẫu đệ tam (mẫu Thoải) trị vì các miền sông nước, giúp ích cho nghề trồng lúa nước và ngư nghiệp.
  • Địa phủ (miền đất): mẫu đệ tứ (mẫu Địa) quản lý vùng đất đai, là nguồn gốc cho mọi sự sống.

Các vị thần khâm sai của tứ phủ được thờ tại hầu hết các chùa chiền ở miền Bắc Việt Nam. Tại điện Hòn Chénở Huế, Thiên Y A Na, nguyên là một nữ thần của người Chăm, được nhập vào hệ thống tứ phủ và thờ làm Mẫu Thiên [1]. Trong khi đó, nhiều tài liệu cho rằng ở miền Bắc, Mẫu Thiên lại là Liễu Hạnh Công chúa, và Liễu Hạnh công chúa cũng được coi là Mẫu Địa phủ.

Tứ phủ công đồng hay Tứ phủ là một khái niệm có quan hệ biện chứng mật thiết với tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam. Tứ phủ bao gồm:

  • Thiên phủ (miền trời): mẫu đệ nhất (mẫu Thượng Thiên) cai quản bầu trời, làm chủ các quyền năng mây mưa, gió bão, sấm chớp.
  • Nhạc phủ (miền rừng núi): mẫu đệ nhị (mẫu Thượng Ngàn) trông coi miền rừng núi, ban phát của cải cho chúng sinh.
  • Thuỷ phủ (miền sông nước): mẫu đệ tam (mẫu Thoải) trị vì các miền sông nước, giúp ích cho nghề trồng lúa nước và ngư nghiệp.
  • Địa phủ (miền đất): mẫu đệ tứ (mẫu Địa) quản lý vùng đất đai, là nguồn gốc cho mọi sự sống.

Các vị thần khâm sai của tứ phủ được thờ tại hầu hết các chùa chiền ở miền Bắc Việt Nam. Tại điện Hòn Chénở Huế, Thiên Y A Na, nguyên là một nữ thần của người Chăm, được nhập vào hệ thống tứ phủ và thờ làm Mẫu Thiên [1]. Trong khi đó, nhiều tài liệu cho rằng ở miền Bắc, Mẫu Thiên lại là Liễu Hạnh Công chúa, và Liễu Hạnh công chúa cũng được coi là Mẫu Địa phủ.

3. Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam

Trong tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam là việc tôn thờ nữ thần, thờ mẫu thần, thờ mẫu tam phủ, tứ phủ xuất hiện khá phổ biến và có nguồn gốc lịch sử và xã hội sâu xa. Tuy tất cả đều là sự tôn sùng thần linh nữ tính, nhưng giữa thờ nữ thần, mẫu thần, mẫu tam, phủ tứ phủ không hoàn toàn đồng nhất. Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam là một tín ngưỡng bản địa cùng với những ảnh hưởng ngoại lai từ đạo giáo, tín ngưỡng lấy việc tôn thờ Mẫu (Mẹ) làm thần tượng với các quyền năng sinh sôi, bảo trữ và che chở cho con người. Tín ngưỡng mà ở đó đã được giới tính hoá mang khuôn hình của người Mẹ, là nơi mà ở đó người phụ nữ Việt Nam đã gửi gắm những ước vọng giải thoát của mình khỏi những thành kiến, ràng buộc của xã hội Nho giáo phong kiến. Ngoài ra còn có Thánh Bản mệnh là vị thần đứng đầu dẫn dắt người tu đạo đi đến với Mẹ – Đấng Tối cao trong đạo Mẫu Việt Nam – Hoàng Thiên Tiên Thánh Giáo trong tín ngưỡng thờ Mẫu.

II. MV Tứ Phủ – Hoàng Thùy Linh

Khi “cơn sốt” “Để Mị Nói Cho Mà Nghe” vẫn chưa hoàn toàn qua đi, Hoàng Thùy Linh tiếp tục cho ra mắt “Tứ Phủ” vào tối 8/8 chỉ sau vẻn vẹn 2 ngày thông báo. Ca khúc được nhạc sĩ Hồ Hoài Anh phổ nhạc theo thơ của Ngân Vi, phối khí bởi Triple D, hiệu ứng âm thanh bởi Long Halo, vũ đạo do biên đạo múa Tấn Lộc. Về hình ảnh và trang phục do NTK Công Trí và Stylist Hoàng Ku đảm nhiệm. Sản phẩm âm nhạc khiến khán giả không khỏi trông chờ khi khai thác về đề tài Đạo Mẫu – Tứ Phủ, một bước đi đột phá của nữ ca sĩ trong năm 2019.

Đạo Mẫu – Cảm hứng tâm linh chủ đạo của “Tứ Phủ”

Đạo Mẫu từ hàng thế kỉ qua là tín ngưỡng đặc trưng của người Việt, không lẫn với bất kì hệ tín ngưỡng hay tôn giáo nào trên thế giới. Ở Đạo Mẫu không chỉ là nét thiêng liêng của những nghi lễ, mà còn là tổ hợp những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc: âm nhạc, trang phục, nghi lễ, lịch sử,… Việc UNESCO công nhận “Tín ngưỡng thờ Mẫu” tại Việt Nam là “Di sản Văn hóa Phi Vật thể”, là tài sản chung của nhân loại, càng xác định giá trị quý giá của thực hành tín ngưỡng này trong dòng chảy văn hóa Việt Nam.

Có lẽ Hoàng Thùy Linh là một trong những nghệ sĩ hiếm hoi đưa loại hình tín ngưỡng dân gian độc đáo này một cách triệt để vào sản phẩm âm nhạc của mình.

“Tứ Phủ” chính là quan niệm và nhận thức của người Việt xưa về vũ trụ và thế giới. “Tứ Phủ” gồm Thiên Phủ, Địa Phủ, Thoải Phủ và Nhạc Phủ lần lượt tương ứng với 4 miền: Trời, Đất, Nước và Rừng, mỗi miền, mỗi phủ sẽ do nhiều vị Thánh cai quản, thứ bậc các vị cũng được phân chia sau trước rõ ràng.

Trên nhất là Chư Phật, dưới Phật lần lượt có Vua Cha (Ngọc Hoàng Thượng Đế), Thánh Mẫu, Quan Lớn, Chầu Bà, Ông Hoàng, Thánh Cô, Thánh Cậu,… mỗi vị đều có một thần tích đi kèm, đều là những câu chuyện chống giặc ngoại xâm, giúp đỡ dân lành, diệt trừ kẻ ác,… thể hiện khát vọng muôn đời của bao thế hệ. Bên cạnh đó, hệ thống thờ tự của Đạo Mẫu thể hiện sự giao lưu tôn giáo và biến chuyển của người Việt trong việc khi có sự pha trộn giữa Phật giáo, Đạo giáo với lớp tín ngưỡng bản địa.

Hoàng Thùy Linh hóa thân thành một cô đồng với phục sức và trang sức riêng. Nhắc đến Đạo Mẫu thì không thể không nhắc đến nghi thức hầu đồng, theo quan niệm dân gian, đó chính là cách con người liên lạc với thế giới siêu nhiên thông qua một người trung gian giữa thánh thần với người phàm, họ sẽ cầu xin những sự chỉ bảo về tương lai, xin thuốc chữa bệnh, thanh trừ những thứ không sạch sẽ, ban tài phát lộc,… thông qua chính người trung gian giao tiếp này.

Lí giải về hình tượng xuyên suốt của Hoàng Thùy Linh

Màu sắc tượng trưng cho Tứ phủ trong tín ngưỡng được thể hiện khá thống nhất thông qua trang phục của các vị thánh thể hiện trong các giá đồng hay trong các vật phẩm cúng lễ. Các màu cơ bản bao gồm: màu đỏ tượng trưng cho Thiên phủ (trời), màu vàng tượng trưng cho Địa phủ (đất), màu trắng tượng trưng cho Thoải phủ (nước), còn các màu xanh lam, chàm, tím tượng trưng cho Nhạc phủ (rừng).

Trong “Tứ Phủ”, Hoàng Thùy Linh sử dụng một dạng thức trang phục với màu trắng chiếm chủ đạo: một chiếc khăn vành dây với tấm khăn trùm bên ngoài, trang phục cùng một dải lụa, tất cả đều có màu trắng, thậm chí đến cả hoa tai của nữ ca sĩ cũng sử dụng tông trắng. Đó là hình tượng của một vị Thánh thuộc về miền Thoải Phủ – tức miền sông nước. Chia sẻ trong buổi họp báo ra mắt “Tứ Phủ”, Hoàng Thùy Linh cho biết hình tượng trong MV mà cô hóa thân chính là “Cô Bơ”, một vị Thánh rất nổi tiếng thuộc hàng Tứ Phủ Thánh Cô, tuy nhiên, nữ ca sĩ khẳng định chỉ mượn một vài nét chấm phá những nét đẹp nhất của hình tượng trên, còn những điểm sai khác sẽ nằm ở sự tưởng tượng và suy nghĩ của chính khán giả.

Theo truyền thuyết, Cô Bơ hay Cô Ba, trong tâm thức dân gian chính là thị nữ của Thánh Mẫu Thoải cung. Tương truyền, Cô là tiên nữ Thủy cung giáng sinh ở vùng Ba Bông, Thanh Hóa. Cho đến nay, có nhiều huyền tích về Cô Bơ được truyền tụng trong dân gian, như việc Cô đã từng giúp Lê Lợi trong những năm đầu kháng chiến chống giặc Minh, từng có lời hẹn ước với người quân tử nhưng duyên phận éo le. Sau khi cô “hóa”, cô lại hiển linh nơi vùng sông Mã, giúp thuyền bè của người dân qua lại được thuận buồm, xuôi gió.

Khi Cô Bơ về ngự đồng lại mặc xiêm y màu trắng, đôi tay cầm mái chèo mô phỏng động tác chèo thuyền khoan thai, nhịp nhàng, ứng với câu hát văn: “Ba Bông chốn ấy quê nhà – Vì đời vững lái vượt qua thác ghềnh”. 

Một số ý kiến từ khán giả lại cho rằng, hình tượng này không phải là Cô Bơ do thiếu vắng sự xuất hiện của mái chèo cũng như các sự tích liên quan. Nhiều khán giả cho rằng đây chính là hình tượng của Thánh Mẫu Đệ Tam Thoải Cung – Mẫu Thoải, vị thánh mẫu trị vì miền sông nước mênh mông, cũng sử dụng trang phục màu trắng nhưng sẽ đội mũ mão uy nghi hơn hình tượng Cô Bơ.

Mẫu Thoải là Xích Lân Công chúa, con gái Vua Cha Thủy Quốc Động Đình, nên duyên với Kinh Xuyên vốn dòng thế phiệt chốn thủy cung. Kinh Xuyên lại nghe lời vợ hai gieo oan cho Mẫu không giữ lòng chung thủy nên bị đày lên chốn rừng sâu. Sau này, nho sinh Liễu Nghị trên đường trở về sau khi lên kinh ứng thí qua chốn rừng sâu gặp được người Tiên, cảm thương nỗi niềm nên đã nhận chuyển lời giúp lá thư về Vua Cha. Mẫu sau đó được giải oan về lại chốn long cung.

Hoàng Thùy Linh đã xuất hiện trong hình tượng một nữ thần miền sông nước: mềm mại, uyển chuyển, thanh thoát đầy tính nữ. Cả MV không xuất hiện một khung cảnh sông nước nhưng khán giả lại như chìm đắm vào trong vùng sông nước mênh mông được tạo dựng nên từ lời hát, vũ điệu và ánh sáng. Dù là hình tượng Mẫu Thoải hay hình tượng Cô Bơ, cả hai đều là những bậc tiên thánh ngự ở miền sông nước, thứ hai nữa cả hai đều có những sự tích buồn khiến người dân không khỏi thương cảm trong những huyền tích dân gian xung quanh. Đây cũng chính là thông điệp ngấm ngầm mà Hoàng Thùy Linh muốn gửi đến về thân phận khổ đau của người phụ nữ xưa. “Run run ngọc vỡ con tim này – Ai thêu gấm lên đồi hoang vu – Đào phai mấy kiếp thân em đoạ đày -Đời gập ghềnh thuyền tình chòng chành chao nghiêng – Đành vùi mình vào chốn linh thiêng,…”

Nếu như hình tượng xuyên suốt trong MV thuộc về miền Thoải Phủ, thì lời bài hát quả thật đã chạm đến cả những miền, những phủ còn lại. “Em khóc cúi mặt Cửu Trùng Thiên” nhắc đến Mẫu Cửu Trùng Thiên – Thánh Mẫu ngự trên chín tầng trời cao cai quản thiên tiên thượng giới. “Nơi đây đại ngàn em chờ thiên thu” lại hiển hiện nơi Nhạc phủ, chốn rừng núi thiêng liêng.

Có lẽ chính vì vậy mà tên bài hát được đặt là “Tứ Phủ”. Không chỉ có chiều sâu của không gian miền Thoải phủ, mà đã mở rộng nên mênh mông của đất trời, của Thiên phủ, Nhạc phủ,  miên man, khắc khoải.

Lời bài hát Tứ Phủ – Hoàng Thùy Linh

Run run ngọc vỡ con tim này
Ai thêu gấm lên đồi hoang vu
Đào phai mấy kiếp thân em đoạ đày.
Đời gập ghềnh thuyền tình chòng chành chao nghiêng

Đành vùi mình vào chốn linh thiêng
Nam mô a di đà
Người phụ người bạc tình phận này chua cay
Này trời kia người có ai hay, hỡi khắp thế gian.

A a a a em khóc cúi mặt Cửu Trùng Thiên
A a a a nơi đây đại ngàn em chờ thiên thu (x2)
Trách phận vô duyên
Mênh mênh mây nước không trôi về nguồn

Như anh không đến bên đời hoang vu
Và em đã biết kêu tên nỗi buồn.
Ngày nhặt mình nhặt từ chuyện tình chao nghiêng
Lời tự tình dài suốt đêm riêng

Nam mô a di đà
Người miệt mài dệt mộng dệt trời khơi xa
Vội vàng người đã quên ta, hỡi khắp thế gian.
A a a a em khóc cúi mặt Cửu Trùng Thiên
A a a a nơi đây đại ngàn em chờ thiên thu (x3)

[Rap]
Em nơi đại ngàn, anh tận miền xuôi
Ngày nhặt bóng mình, đêm dài ko nói
Anh vào rừng sâu, em nằm ngang núi
Nỗi buồn gọi em mà anh chưa tới

Tóc em thốc ngược thổi tung bầu trời phủ mờ mặt đấy.
Anh còn xa khơi
Nước không về nguồn
Nước bỏ mây trôi

Anh chằng về em
Anh đi rất vội
Em ngửa mặt lên, khóc Cửu Trùng Thiên
Em cúi đầu xuống chuyện mình chao nghiêng
Phận mình vô duyên (x10)

Tự phụ là gì?

Tự phụ là tính từ để chỉ ai đó tự đánh giá quá cao tài năng, thành tích của mình, do đó coi thường mọi người, kể cả người trên mình.

  • có tính tự phụ
  • biết mình thông minh nên rất tự phụ

Đồng nghĩa: tự cao, tự kiêu, tự thị

Trái nghĩa: khiêm nhường, khiêm tốn.

Hy vọng mọi người đã hiểu khái niệm Tứ Phủ là gì trong tín ngưỡng, tôn giáo Việt Nam. Từ đó, chúng ta sẽ biết thêm về lời bài hát Tứ Phủ của nữ ca sĩ Hoàng Thùy Linh. MV là một bước ngoặt trong sự nghiệp ca hát của “Vàng Anh” ngày nào. Vượt qua scandal năm xưa, Hoàng Thủy Linh đã trở lại mạnh mẽ và vô cùng ấn tượng.